Sendikalar ve TİS Nedir?

Tanımlar

Bu Kanunun uygulanmasında öne çıkan bazı tanımlar şunlardır:

• Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığını,
• Toplu iş sözleşmesi: İş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin hususları düzenlemek üzere işçi sendikası ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren arasında yapılan sözleşmeyi,
• Sendika: İşçilerin veya işverenlerin çalışma ilişkilerinde, ortak ekonomik ve sosyal hak ve çıkarlarını korumak ve geliştirmek için en az yedi işçi veya işverenin bir araya gelerek oluşturdukları kuruluşu,
• Grup toplu iş sözleşmesi: İşçi sendikası ile işveren sendikası arasında, birden çok üye işverene ait kurulu işyerlerini ve işletmeleri kapsayan sözleşmeyi ifade eder.

Kuruluş Serbestisi ve Şartları

Kuruluşlar, bu Kanundaki kuruluş usul ve esaslarına uyarak önceden izin almaksızın kurulur. Sendikalar kuruldukları işkolunda faaliyette bulunur. Fiil ehliyetine sahip ve fiilen çalışan gerçek veya tüzel kişiler sendika kurma hakkına sahiptir. Ancak TCK 53. maddesinde belirtilen rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık gibi suçlardan mahkûmiyeti bulunanlar sendika kurucusu olamaz.

Kuruluşların Tüzüğü

Kuruluşların tüzüklerinde; ad, merkez, amaç, faaliyet gösterilecek işkolu, kurucu bilgileri, üye olma ve üyelikten çıkma şartları, genel kurul ve organların görev yetkileri, aidat usulleri gibi hayati hususların yer alması zorunludur.

Organlara Dair Ortak Hükümler

Kuruluşun ve şubelerinin organları; genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu ve disiplin kuruludur. Kuruluşlar ihtiyaca göre başka organlar da kurabilir. Ancak genel kurul ile yönetim, denetim ve disiplin kurullarının görev ve yetkileri bu organlara devredilemez.

Genel Kurulun Görev ve Yetkileri

• Organların seçimi ve tüzük değişikliği.
• Yönetim ve denetleme kurullarının raporlarının görüşülmesi ve ibrası.
• Bütçenin kabulü ve yöneticilere verilecek ücretlerin belirlenmesi.
• Taşınmaz alım satımı için yönetim kuruluna yetki verilmesi.
• Şube açma, birleştirme veya kapatma yetkisi.

Genel Kurulun Toplantı Zamanı ve Seçimler

Olağan genel kurul en geç dört yılda bir toplanır. İki genel kurul toplantısı arasındaki döneme ait faaliyet raporları toplantıdan 15 gün önce üyelere gönderilir. Genel kurulda organ ve delege seçimi, yargı gözetimi altında serbest, eşit, gizli oy, açık sayım ve döküm esasına göre yapılır.

Sendika Üyeliği ve Kazanılması

On beş yaşını dolduran ve işçi sayılanlar işçi sendikalarına üye olabilir. Sendikaya üye olmak serbesttir. Üyelik, e-Devlet kapısı üzerinden başvuru yapılması ve sendikanın yetkili organının kabulü ile kazanılır. Başvuru 30 gün içinde reddedilmezse kabul edilmiş sayılır.

Sendika Özgürlüğünün Güvencesi

İşçilerin işe alınmaları; belli bir sendikaya girmeleri veya girmemeleri şartına bağlı tutulamaz. İşveren, sendika üyesi olan ve olmayan işçiler arasında ayrım yapamaz. İşverenin bu kurallara aykırı hareket etmesi hâlinde işçinin bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir.

İşyeri Sendika Temsilcisi ve Yöneticilik Güvencesi

İşveren, işyeri sendika temsilcilerinin iş sözleşmelerini haklı bir neden olmadıkça feshedemez. Fesih hâlinde mahkemeye başvurulabilir ve temsilcinin işe iadesine karar verilirse temsilcilik süresini aşmamak kaydıyla hakları ödenir. Sendika yöneticisi olmak için işten ayrılan işçinin sözleşmesi askıda kalır; görevi bittiğinde işine geri dönebilir veya kıdem tazminatını alabilir.

Toplu İş Sözleşmesinin Kapsamı ve Süresi

Toplu iş sözleşmesi en az bir ve en çok üç yıl süreli olarak yapılabilir. Süre sonradan uzatılamaz veya kısaltılamaz. TİS'de aksi belirtilmedikçe iş sözleşmeleri TİS'e aykırı olamaz; aykırı hükümler yerine TİS hükümleri uygulanır.

Yetki ve Başvuru

Kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde üçünün üyesi bulunması şartıyla işçi sendikası, işyerinde çalışan işçilerin yarıdan fazlasının (işletmede ise yüzde kırkının) üyesi olması durumunda TİS yapmaya yetkilidir.

Toplu Görüşme ve Arabuluculuk

Yetki belgesini alan taraf 15 gün içinde karşı tarafı görüşmeye çağırır. Görüşme süresi ilk toplantıdan itibaren 60 gündür. Anlaşma sağlanamazsa durum görevli makama bildirilir ve resmi bir arabulucu görevlendirilir. Arabuluculuk sürecinde de anlaşma çıkmazsa Yüksek Hakem Kuruluna veya yasal şartlar oluşmuşsa greve başvurulabilir.

Toplu İş Sözleşmesinden Yararlanma ve Dayanışma Aidatı

Toplu iş sözleşmesinden taraf işçi sendikasının üyeleri yararlanır. Sendikaya üye olmayan işçiler ise ancak Dayanışma Aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinden faydalanabilirler.

Grev ve Lokavt Nedir?

Grev: İşçilerin topluca çalışmamak suretiyle işyerinde faaliyeti durdurmak amacıyla işi bırakmalarıdır. Kanuni şartlara uyularak yapılan greve "kanuni grev" denir.

Lokavt: İşyerinde faaliyetin tamamen durmasına neden olacak tarzda işveren tarafından işçilerin topluca işten uzaklaştırılmasıdır.

Grev ve Lokavt Yasakları

Can ve mal kurtarma işlerinde, hastanelerde, şehir şebeke suyu, elektrik ve itfaiye hizmetlerinde grev ve lokavt yapılamaz.

İş Sözleşmelerine Etkisi ve Yasaklar

Kanuni grev ve lokavt süresince işçilerin iş sözleşmeleri askıda kalır. Bu dönem için ücret ve sosyal yardım ödenmez, süre kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmaz. İşveren grev süresince işçilerin yerine sürekli veya geçici başka işçi alamaz.

Ceza Hükümleri

Kanunda belirtilen kurallara aykırı hareket edenlere idari para cezaları uygulanır. Örneğin; kanuni grev yapan işçilerin yerine işçi çalıştıran işverenlere, sendikaya üye olmaya/ayrılmaya zorlayanlara ağır yaptırımlar mevcuttur.

Görevli Mahkeme

Bu Kanunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar iş davalarına bakmakla görevli ve yetkili mahkemelerde (İş Mahkemeleri) görülür.

6356 Sayılı Kanuna Ek ve Değişiklik Getiren Mevzuat Listesi